Je weet wat je moet doen. Je hebt een duidelijk doel en misschien zelfs een plan. Toch stel je dingen uit, blijf je hangen in nadenken of krijg je aan het einde van de dag het gevoel dat je veel te weinig hebt gedaan. En daar baal je van. Herkenbaar?
Waarom ben ik zo streng voor mezelf?
Je baalt niet alleen, je vindt er ook meteen iets van: Ik had eerder moeten beginnen. Ik had niet zo lang moeten blijven liggen. Ik had gewoon even door moeten pakken.
Voor je het weet ben je niet alleen teleurgesteld over wat er niet is gebeurd, maar ook boos op jezelf.
Dat lijkt misschien een manier om jezelf scherp te houden. In de praktijk kan het juist maken dat je steeds moeilijker in beweging komt.
In dit artikel lees je:
- Waarom je zo streng voor jezelf kunt zijn
- Wat zelfkritiek doet met je vermogen om in actie te komen
- Wat speelt er onder de oppervlakte?
- Waarom jezelf streng toespreken meestal niet helpt
- Hoe je anders kunt leren kijken naar wat je doet
- Hoe je van inzicht naar beweging komt
Je hoeft jezelf niet harder aan te pakken om verder te komen. In de online training Van Blokkade naar Plan onderzoek je wat jou werkelijk tegenhoudt en welke eerste stap bij jou past.
Waarom je zo streng voor jezelf kunt zijn
Misschien herken je dit.
Je hebt jezelf voorgenomen om vanochtend eindelijk dat belangrijke voorstel af te maken. Of die administratie te doen. Of nu echt tijd te maken voor dat idee waar je al weken mee rondloopt.
Maar de ochtend begint anders dan gepland.
Je blijft iets langer liggen. Je kijkt nog even op je telefoon. Je doet eerst iets anders. En voordat je het weet is het middag.
Dan komt de gedachte.
Zie je wel. Ik doe het weer niet.
Vanaf dat moment gaat het niet meer alleen over wat je nog moet doen. Het gaat over jóu.
Je bent lui. Je bent niet gedisciplineerd genoeg. Je maakt je afspraken met jezelf niet waar. Andere mensen krijgen het allemaal wel voor elkaar.
Zo ontstaat een patroon waarin een concrete situatie snel verandert in een oordeel over jezelf. Lees ook ons artikel: Waarom doe ik steeds hetzelfde?
Dat oordeel lijkt misschien onschuldig. Maar het maakt de volgende stap vaak juist moeilijker.
Wat zelfkritiek doet met je vermogen om in actie te komen
Wanneer je jezelf voortdurend beoordeelt, wordt een taak meer dan iets wat je gewoon moet doen.
De taak wordt een test.
Lukt het je om het vandaag wel voor elkaar te krijgen? Dan heb je jezelf misschien even bewezen dat je het kunt.
Lukt het niet? Dan lijkt dat een bevestiging van alles wat je al over jezelf dacht.
Dat maakt ‘in actie komen’ spannender dan nodig.
Een eenvoudige taak krijgt daardoor een emotionele lading. Je moet niet alleen dat ene telefoontje plegen, dat voorstel schrijven of dat project oppakken. Je moet ondertussen ook bewijzen dat je wél daadkrachtig bent.
En juist daardoor kan uitstellen aantrekkelijk worden. Zolang je nog niet begint, hoef je ook nog niet te ervaren dat het misschien niet lukt.
Zo kan zelfkritiek onbedoeld leiden tot precies het gedrag waar je jezelf vervolgens weer om veroordeelt:
Je stelt uit → je baalt → je wordt strenger → je voelt meer spanning → en daardoor wordt de volgende stap opnieuw moeilijker.
Wat speelt er onder de oppervlakte?
Onder uitstelgedrag zit daarom niet altijd een gebrek aan motivatie. Soms zit er een overtuiging onder die veel minder zichtbaar is:
-
- Ik moet het goed doen.
- Ik zou dit allang moeten kunnen.
- Als ik echt gedisciplineerd was, had ik dit gewoon gedaan.
- Ik mag geen tijd verspillen.
- Ik moet mezelf kunnen beheersen.
Voor iemand die gewend is om veel verantwoordelijkheid te nemen, kunnen dit zelfs overtuigingen zijn die jarenlang goed hebben gewerkt.
Ze hebben je misschien geholpen om resultaten te behalen. Om door te zetten. Om hoge eisen aan jezelf te stellen.
Maar een kwaliteit kan ook doorschieten.
Wat ooit discipline was, kan veranderen in voortdurende zelfcontrole.
Wat ooit ambitie was, kan veranderen in nooit tevreden zijn.
En wat ooit hielp om verantwoordelijkheid te nemen, kan veranderen in jezelf overal de schuld van geven.
Dan wordt de vraag niet meer alleen: wat wil ik doen? De vraag wordt: wat zegt het over mij als ik het niet doe?
En dat is een veel zwaardere vraag.
Waarom jezelf streng toespreken meestal niet helpt
Misschien denk je dat een beetje strengheid juist nodig is. En daar zit iets in. Je hoeft jezelf niet voortdurend te ontzien. Verantwoordelijkheid nemen betekent soms ook gewoon doen wat je hebt afgesproken.
Maar verantwoordelijkheid nemen is iets anders dan jezelf veroordelen.
Stel dat je een afspraak met jezelf niet bent nagekomen.
Je kunt dan denken:
Ik heb mijn ochtend anders ingevuld dan ik wilde. Wat gebeurde daar eigenlijk?
Maar je kunt ook denken:
Wat ben ik toch een ongelooflijke slappeling. Ik doe dit altijd.
De eerste gedachte maakt onderzoek mogelijk. De tweede sluit het onderzoek juist af.
Je weet dan al wie de schuldige is: jij.
Terwijl juist de vraag interessant is wat er werkelijk gebeurde.
Was je moe? Was de taak onduidelijk? Zag je ergens tegenop? Was je bang dat het resultaat niet goed genoeg zou zijn? Had je te veel van jezelf gevraagd? Of ben je gewend geraakt om eerst zekerheid te willen voordat je begint?
Zodra je stopt met jezelf veroordelen, ontstaat er ruimte om dat werkelijk te onderzoeken.
Hoe je anders kunt leren kijken naar wat je doet
De volgende keer dat je merkt dat je iets uitstelt, probeer dan niet meteen jezelf te corrigeren.
Stop even.
Adem rustig.
En kijk naar wat er daadwerkelijk gebeurt.
Vraag jezelf niet alleen af: waarom doe ik dit niet?
Vraag liever:
Wat gebeurt er in mij op het moment dat ik in actie moet komen?
Misschien voel je spanning.
Misschien merk je dat je gedachten alle kanten opgaan.
Misschien hoor je een kritische stem die zegt dat het toch niet goed genoeg zal zijn.
Of misschien is de opdracht zo groot geworden in je hoofd dat je niet meer weet waar je moet beginnen.
Dat inzicht is waardevol.
Want je kunt pas iets veranderen wanneer je ziet wat je daadwerkelijk doet. Lees ook ons artikel: Hoe doorbreek je belemmerende overtuigingen?
Daarna kun je een veel concretere vraag stellen:
Wat is nu één stap die ik wél kan zetten?
Niet het hele probleem oplossen.
Niet je complete onderneming veranderen.
Niet ineens de meest gedisciplineerde versie van jezelf worden.
Eén stap.
Dat klinkt klein. Maar juist daardoor haal je de druk van de ketel.
Van inzicht naar beweging
Misschien ontdek je tijdens dit onderzoek iets wat je niet had verwacht:
-
- Dat je helemaal niet te weinig discipline hebt.
- Dat je jezelf juist voortdurend probeert aan te sturen.
- Dat je jezelf streng toespreekt omdat je bang bent om stil te vallen.
- Dat je hoge eisen stelt omdat je gewend bent verantwoordelijkheid te nemen.
- Of dat je jezelf klein houdt omdat fouten maken voor jou zwaarder voelt dan je aan de buitenkant laat merken.
Dan verandert ook de oplossing.
Je hoeft jezelf niet nóg beter te leren managen.
Je mag leren begrijpen welk patroon ervoor zorgt dat je steeds opnieuw vastloopt. Want als je begrijpt wat er onder je gedrag gebeurt, ontstaat er een andere mogelijkheid.
Je kunt opnieuw kiezen. Lees ook ons artikel: Hoe krijg ik meer overzicht? Soms heb je geen nieuw antwoord nodig, maar een nieuw perspectief.
Niet vanuit de gedachte dat je jezelf moet verbeteren, maar vanuit de vraag wat je nu werkelijk nodig hebt om verder te komen.
Dat is het verschil tussen jezelf voortdurend corrigeren en jezelf leren begrijpen.
En juist daar ontstaat beweging.
Dit artikel maakt deel uit van de kenniscollectie Zelfbeeld. Wil je meer begrijpen over hoe je zelfbeeld invloed heeft op hoe je denkt, voelt en naar jezelf kijkt? Bekijk dan alle artikelen binnen deze kenniscollectie. Terug naar de kenniscollectie: Zelfbeeld
Geplaatst in Zelfbeeld
